Goede ventilatie en verkoeling voor een zomer zónder hittestress

De laatste weken merken we dat veel klanten zich al aan het voorbereiden zijn op warme periodes door middel van ventilatie en verkoeling. Heel goed en heel belangrijk!
Onze zomers worden de laatste jaren namelijk steeds heter. En niet alleen onze zomers want afgelopen weken hebben de ventilatoren in een aantal stallen ook alweer gedraaid.
Elk jaar bereiken we wel weer een nieuw temperatuurrecord. Ook duren de hete periodes steeds langer. Afgelopen jaar was er sprake van een hittegolf die bijna 2 weken duurde. Met een goede voorbereiding door middel van goede ventilatie en verkoeling tegen hittestress bij je melkvee kun je dan ook niet vroeg genoeg beginnen.

Wanneer treedt hittestress op?

Koeien voelen zich het prettigst in een temperatuur tussen 17 en 20 graden.
Wanneer de temperatuur stijgt, ervaart een koe al snel hittestress.

  • Lichte hittestress            22 graden         (vochtigheid >45%)
  • Hittestress                      > 25 graden       (vochtigheid >50%)
  • Ernstige hittestress       > 30 graden       (vochtigheid >55%)

Om de temperatuur in de stal voor koeien optimaal te houden zijn goede ventilatie en verkoeling twee belangrijke Hittestress bij droge koeienpunten waar je echt veel verschil mee kunt maken.
Met ventilatie creëer je “windchill”, hetzelfde effect als je ervaart op een rijdende motor. Dit is in de box het belangrijkste. Door diepstrooisel of  isolerende matrassen kunnen koeien namelijk liggend moelijker hun warmte kwijt. Hierdoor blijven ze in de box vaker en te lang staan. Door ventilatoren boven de box te richten en windchill te creëren, worden koeien gekoeld met als doel dat ze gaan liggen.
Met waterverkoeling creëer je het effect wanneer je in een zwembad springt of een lekkere koude douche pakt.

Hittestress bij droge koeien

Ook droge koeien kunnen hittestress ervaren, vergeet deze dan ook zeker niet. Hittestress bij droge koeien kan negatieve gevolgen hebben voor het geboortegewicht en de kwaliteit van de biest. Maar ook voor de opstart van de melkproductie.

We geven je daarom graag een aantal tips over goede ventilatie en verkoeling in de stal.


Ventilatiemogelijkheden

We onderscheiden 4 manieren van ventileren in een melkveestal. Elke manier heeft zijn voor- en nadelen, hieronder leggen we je uit welke dat zijn en ook waar onze voorkeur naar uitgaat.

1. Dwarsventilatie in 1 richting

Dwarsventilatie 1 richting tekeningDwarsventilatie (in 1 richting door de stal) is een zeer effectieve manier om je stal te ventileren. Dit omdat het voor een continue stroom van schone en frisse buitenlucht in de stal zorgt. De frisse lucht wordt mooi over de hele stal verdeeld en het stimuleert de natuurlijke ventilatie.

Natuurlijke ventilatie is een niet te onderschatten vorm van ventilatie, waarDwarsventilatie 1 richting je vooral gebruik van moet maken. Bij zeer zwakke wind, bijvoorbeeld windkracht 1 (=een windsnelheid van 0,3-1,5 meter per seconde), wordt een stal van 20 meter breed in zeg 20 seconden van verse lucht voorzien. Veel mensen realiseren zich dat niet. De kunst is om daar in de zomer gebruik van te maken.

De voorwaarden voor een optimale dwarsventilatie in de stal zijn:

  • Er is elke 7 meter een ventilator in de zij opening nodig.
  • Gebruik natuurlijke ventilatie en zet de ventilatoren aan de zijde waar op warme dagen de wind binnen blaast.
  • De ventilatie heeft maximaal een bereik van 14-16 meter de stal in.
  • De afstand tussen de ventilatoren is afhankelijk van de diameter, gemiddeld 14 tot 16 meter. Vuistregel: diameter ventilator x 10 meter = afstand tussen ventilatoren.
  • Een stal van 35-45 meter breed heeft minimaal 3 ventilatoren achter elkaar.
  • De zijkant van de stal moet 4,1 meter hoog zijn zodat de ventilator 2,7 meter boven de vloer hangt in verband met de veiligheid van het vee.

Belangrijk om rekening mee te houden is dat dwarsventilatie geen zin heeft als de lucht bijvoorbeeld tussen 2 stallen vanuit de erfverharding wordt getrokken. De binnenkomende lucht is dan soms warmer dan de stallucht. In die situatie is het beter om te kiezen voor lengteventilatie (zie optie 3). Dwarsventilatie gaat vooral goed als je de lucht over grasland of vanuit een boomsingel aanzuigt.

2. Dwarsventilatie vanuit 2 zijden

Dwarsventilatie in 2 richtingenVaak wordt geadviseerd om bij bredere stallen vanuit beide zijdes naar het midden toe te ventileren. De lucht wordt dan door de nok naar buiten geduwd. Dit systeem werkt, alleen naar ons inzicht minder effectief in vergelijking tot ventileren in 1 richting. Er zijn 3 nadelen:

  • De natuurlijke ventilatie (wind) komt nooit van 2 kanten. Ofwel je benut het effect van natuurlijke ventilatie nooit optimaal. 1 kant ventileert altijd tegen de wind in.
  • In de stal heb je altijd botsende moleculen (ventilatoren blazen naar elkaar toe). In het midden van de stal is het daarom vaak nagenoeg windstil. Wanneer de voergang in het midden zit, is dit uiteraard minder kritisch, daar staan geen koeien.
  • De koeien die in de buitenste rij boxen liggen hebben vaak weinig tot geen profijt van de ventilatie. De ventilatoren trekken de lucht boven de box naar binnen en de koeien die in de boxen liggen of tussen de ventilatoren staan, ervaren geen windchill.

3. Lengteventilatie

Lengte ventilatie Lengteventilatie is eigenlijk altijd een goede optie. Ventilatoren blazen dan, het liefst vanaf de melkput (maar niet noodzakelijk), allemaal dezelfde kant op. Hierdoor wordt de lucht over de gehele lengte van de stal verplaatst. Het belangrijkste is de verplaatsing van de wind. Verversing gebeurt vanzelf met natuurlijke ventilatie en door de lucht die de laatste rij ventilatoren naar buiten duwen.

De voorwaarden voor een optimale lengteventilatie in de stal zijn:

  • De gehele stal bedekken met luchtverplaatsing is belangrijk.
  • Laat de ventilatoren op warme dagen met de wind mee blazen.
  • Zet de ventilatoren eventueel onder een kleine hoek om natuurlijke ventilatie te benutten.
  • Verse lucht wordt altijd naar binnen getrokken, daar hoef je geen zorgen over te maken.
  • De afstand tussen de ventilatoren is afhankelijk van de diameter, gemiddeld 14 tot 16 meter. Vuistregel: diameter ventilator x 10 meter = afstand tussen ventilatoren.
  • Het liefst meerdere ventilatoren naast elkaar op 10 meter afstand van elkaar.
  • Ventilatoren hangen 2,7 meter boven de vloer in verband met veiligheid koeien.

4. Plafondventilatie

Het gebruik van plafondventilatie raden wij ten zeerste af. Dit omdat dePlafond ventilatie luchtverplaatsing erg klein is (diameter ventilator x3) en alleen voelbaar is onder de ventilator. Daarnaast werkt het de natuurlijke ventilatie tegen (lucht wordt van boven naar beneden geduwd en van binnen naar buiten; natuurlijke ventilatie werkt precies andersom). Verder zorgt plafondventilatie in niet-geïsoleerde stallen ervoor dat erg warme lucht van de golfplaten naar beneden wordt gedrukt. Als laatste is de aanschaf en installatie van plafond ventilatie ook nog eens erg duur.


Verkoeling middels water

Naast goede ventilatie is het ook mogelijk om de stal koel te houden door middel van water. Beter gezegd: ventilatie werkt prima en voldoende tot een temperatuur van ongeveer 27 graden Celsius. Als het warmer wordt dan 27 graden, dan is waterkoeling vaak een verstandige en noodzakelijke aanvullende optie. Goede ventilatie en verkoeling gaan dus hand in hand.

Ook hierin zijn verschillende mogelijkheden. We lopen ze met je door.

1. Dak verkoeling

Geïsoleerde dakplaten kunnen in de zomer gemakkelijk een temperatuur bereiken tussen de 50 en 60 graden. Dak verkoeling, het nathouden van zo’n dak is een zeer effectieve en goedkope manier om voor verkoeling in de stal te zorgen. Dit kan door middel van sproeiers op het dak, maar er bestaan ook tyleen leidingen voor in de nok die water in dunne straaltjes over het dak laten lopen.

Dak zonder verkoeling

Dak zonder verkoeling: 54,3 graden

Dak met verkoeling

Gekoeld dak: 33 graden

2. Verneveling

Een andere verkoelingsoptie is water vernevelen in de windVerneveling ventilator gegenereerd via de ventilator. Doelstelling hierbij is dat de lucht gekoeld wordt maar dat de koeien, en vooral de boxen, droog blijven. Dit kan zeker als voordeel worden gezien.

Tot een temperatuur van 27 graden kunnen ventilatoren (mits voldoende capaciteit) koeien genoeg afkoelen. Vanaf ongeveer 27 graden is het goed om te starten met vernevelen. Verneveling kan de temperatuur in de stal met 4 tot 6 graden verlagen. Hierbij is het wel heel belangrijk dat de installatie goed staat ingesteld.

Door verneveling neemt de luchtvochtigheid in de stal toe. De invloed hiervan is echter zeer klein doordat ventilatoren de luchtVerneveling veestalvochtigheid weer uit de stal blazen.

In vergelijking met soaking verbruik je met verneveling weinig water. Echter is de aanschaf van een vernevelingsinstallatie wel duurder.

3. Soaking

Waar het bij verneveling belangrijk is dat koeien niet nat worden, is dat bij soaking juist wel de bedoeling. Een soaking systeem zorgt door middel van sproeiers voor verkoeling. Hierbij worden de koeien door grote druppels water echt nat gemaakt.Soaking

Belangrijk is dat het natmaken variabel instelbaar is. Het is de bedoeling om de koeien nat te maken en dan weer droog te laten worden met ventileren. Het doel is om ze nagenoeg droog in de boxen te laten liggen zodat daar geen bacteriedruk wordt opgebouwd.

Een voorbeeld van goed gebruik is om bijvoorbeeld 30 seconden te soaken en dan het systeem 10 minuten uit te zetten om koeien droog te laten ventileren. Hoe hoger de temperatuur, hoe langer de soaking kan plaatsvinden. Dit kan zelfs oplopen tot 100% van de tijd bij bijvoorbeeld 36 graden Celsius. Dit is een kwestie van ervaring opbouwen.

Soaking installatieHet aanleggen van een soaking systeem is relatief goedkoop. Door middel van een tyleen slang met sproeiers kan het bijvoorbeeld eenvoudig aan het voerhek worden geïnstalleerd. Daarnaast heeft het weinig onderhoud nodig.

Binnen de verkoelingsmogelijkheden met water is soaking wat ons betreft de meest effectieve manier om voor verkoeling van je melkvee te zorgen. Uiteraard begin je met ventileren. Als aanvulling gebruik maken van dak verkoeling is daarnaast altijd een goede toevoeging om de temperatuur in de stal aangenaam te houden en op deze manier hittestress te voorkomen

Over Nutrivice Consultancy

Consultants Nutrivice ConsultancyWij van Nutrivice Consultancy leveren onafhankelijk voedings- en managementadvies aan rundveehouderijen, geitenhouderijen, mengvoederfabrikanten, dierenartsen en melkverwerkers over de hele wereld. Wij zijn onafhankelijk en maken het passend voor uw bedrijf.

De consultants van Nutrivice Consultancy zijn experts op hun vakgebied en hebben jarenlang wereldwijde ervaring. In nauwe samenwerking met onze klanten passen we onze kennis en ervaring toe. Op zoek naar onafhankelijk voeradvies voor uw melkvee? Neem gerust contact met ons op. Ook als u vragen heeft over de juiste ventilatie en verkoeling in uw stal denken we graag met u mee.